(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 292

॥ శ్రీః ॥
3.292. అధ్యాయః 292
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
రావణవధానంతరమవింధ్యనాంనా రాక్షసవృద్ధేన రామసమీపంప్రతి సీతాయా ఆనయనం ॥ 1 ॥ సూతయా స్వశీలశంకినో రామస్యానంగీకారవచనశ్రవణేన బూమౌ పతనం ॥ 2 ॥ అంతరిక్షగతైర్బ్రహ్మాదిభిః సీతాయాః సౌశీల్యఖ్యాపనపూర్వకం రామంప్రతి తద్గ్రహణచోదనా ॥ 3 ॥ రామేణ సీతాలక్ష్మణాదిభిః సహాయోధ్యాంప్రతి ప్రస్థానం ॥ 4 ॥ దూత్యేన భరతంప్రతి హనుమత్ప్రేషణపూర్వకం నందిగ్రామమాగతేన రామేణ భరతాధిభిః సహాయోధ్యాంప్రత్యాగమనం ॥ 5 ॥ వసిష్ఠాదిభిః సీతయా సహ రాజ్యేఽభిపిక్తేన రామేణ సుగ్రీవవిభీషణాదీనాం సబహుమానం స్వస్వపురప్రేషణపూర్వకం ప్రజాపాలనం ॥ 6 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

మార్కండేయ ఉవాచ। 3-292-0x(2718)(27153)
స హత్వా రావయణం క్షుద్రం రాక్షసేనద్రం సురద్విషం।
బభూవ హృష్టః ససుహృద్రామః సౌమిత్రిణా సహ ॥ 3-292-1(27154)
తతో హతే దశగ్రీవే దేవాః సర్షిపురోగమాః।
ఆశీర్భిర్జయయుక్తాభిరానర్చుస్తం మహాభుజం ॥ 3-292-2(27155)
రామం కమలపత్రాక్షం తుష్టువుః సర్వదేవతాః।
గంధర్వాః పుష్పవర్షైశ్చ వాగ్భిశ్చ త్రిదశాలయాః ॥ 3-292-3(27156)
పూజయిత్వా రణే రామం ప్రతిజగ్ముర్యథాగతం।
తన్మహోత్సవసంకాశమాసీదాకాశమచ్యుత ॥ 3-292-4(27157)
తతో హత్వా దశగ్రీవం లంకాం రామో మహాయశాః।
విభీషణాయ ప్రదదౌ ప్రభుః పరపురంజయః ॥ 3-292-5(27158)
తతః సీతాం పురస్కృత్య విభీషణపురస్కృతాం।
అవింధ్యో నామ సుప్రజ్ఞో వృద్ధామాత్యో వినిర్యయౌ ॥ 3-292-6(27159)
ఉవాచ చ మహాత్మానం కాకుత్స్థం దైన్యమాస్థితం।
ప్రతీచ్ఛ దేవీం సద్వృత్తాం మహాత్మంజానకీమితి ॥ 3-292-7(27160)
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్మాదవతీర్య రథోత్తమాత్।
బాష్పేణాపిహితాం సీతాం దదర్శేక్ష్వాకునందనః ॥ 3-292-8(27161)
తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాంగీం యానస్థాం శోకకర్శితాం।
మలోపచితసర్వాంగీం జటిలాం కృష్ణవాససం ॥ 3-292-9(27162)
ఉవాచ రామో వైదేహీం పరామర్శవిశంకితః।
`లక్షయిత్వేంగితం సర్వం ప్రియం తస్యై నివేద్య సః' ॥ 3-292-10(27163)
గచ్ఛ వైదేహి ముక్తా త్వం యత్కార్యం తనమయా కృతం।
మామాసాద్యపతిం భద్రే న త్వం రాక్షసవేశ్మని।
జరాం వ్రజేథా ఇతిమే నిహతోసౌ నిశాచరః ॥ 3-292-11(27164)
కథం హ్యస్మద్విధో జాతు జానంధర్మవినిశ్చయం।
పరహస్తగతాం నారీం ముహూర్తమపి ధారయేత్ ॥ 3-292-12(27165)
సువృత్తామసువృత్తాం వాఽప్యహం త్వామద్య మైథిలి।
నోత్సహే పరిభోగాయ శ్వావలీఢం హవిర్యథా ॥ 3-292-13(27166)
తతః సా సహసా బాలా తచ్ఛ్రుత్వా దారుణం వచః।
పపాత దేవీ వ్యథితా నికృత్తా కదలీ యథా ॥ 3-292-14(27167)
యోప్యస్యా హర్షసంభూతో ముఖరాగః పురాఽభవత్।
క్షణేన సపునర్నష్టో నిఃశ్వాసాదివ దర్పణే ॥ 3-292-15(27168)
తతస్తే హరయః సర్వే తచ్ఛ్రుత్వా రామభాషితం।
గతాసుకల్పా నిశ్చేష్టా బభూవుః సహలక్ష్మణాః ॥ 3-292-16(27169)
తతో దేవో విశుద్ధాత్మా విమానేన చతుర్ముఖః।
పద్మయోనిర్జగత్స్రష్టా దర్శయామాస రాఘవం ॥ 3-292-17(27170)
శక్రశ్చాగ్నిశ్చ వాయుశ్చయమో వరుణ ఏవ చ।
యక్షాధిపశ్చ భగవాంస్తథా సప్తర్షయోఽమలాః ॥ 3-292-18(27171)
రాజా దశరథశ్చైవ దివ్యభాస్వరమూర్తిమాన్।
విమానేన మహార్హేణ హంసయుక్తేన భాస్వతా ॥ 3-292-19(27172)
తతోఽంతరిక్షం తత్సర్వందేవగంధర్వసంకులం।
శుశుభే తారకాచిత్రం శరదీవ నభస్తలం ॥ 3-292-20(27173)
తత ఉత్థాయ వైదేహీ తేషాం మధ్యయశస్వినీ।
ఉవాచ వాక్యం కల్యాణీ రామం పృథులవక్షసం ॥ 3-292-21(27174)
రాజపుత్ర న తే కోపం కరోమి విదితాహి మే।
గతిః స్త్రీణాం నరాణాం చ శృణు చదం వచో మమ ॥ 3-292-22(27175)
అంతశ్చరతిభూతానాం మాతరిశ్వా సదాగతిః।
స మే విముంచతు ప్రాణాన్యది పాపం చరాంయహం ॥ 3-292-23(27176)
అగ్నిరాపస్తథాఽఽకాశం పృథివీ వాయురేవ చ।
విముంచంతు మమ ప్రాణాన్యది పాపం చరాంయహం ॥ 3-292-24(27177)
యథాఽహం త్వదృతేవీర నాన్యంస్వప్నేఽప్యచింతయం।
తథా మే దేవ నిర్దిష్టస్త్వమేవ హి పతిర్భవ ॥ 3-292-25(27178)
తతోఽంతరిక్షే వాగారీత్సుభగా లోకసాక్షిణీ।
పుణ్యాసంహర్షణీ తేషాం వానరాణాం మహాత్మనాం ॥ 3-292-26(27179)
వాయురువాచ। 3-292-27x(2719)
బోభో రాఘవ సత్యం వై వాయురస్మి సదాగతిః।
అపాపా మైథిలీ రాజన్సంగచ్ఛసహభార్యయా ॥ 3-292-27(27180)
అగ్నిరువాచ। 3-292-28x(2720)
అహమంతఃశరీరస్థో భూతానాం రఘునందన।
సుసూక్ష్మమపి కాకుత్స్థ మైథిలీనాపరాధ్యతి ॥ 3-292-28(27181)
వరుణ ఉవాచ। 3-292-29x(2721)
రసావై మత్ప్రసూతా హి భూతదేహేషు రాఘవ।
అహంవై త్వాం ప్రబ్రవీమి మైథిలీ ప్రతిగృహ్యతాం ॥ 3-292-29(27182)
యమ ఉవాచ। 3-292-30x(2722)
`ధర్మోఽహమస్మి కాకుత్స్థ సాక్షీ లోకస్య కర్మణాం।
శుభాశుభానాం సీతేయమపాపా ప్రతిగృహ్యతాం' ॥ 3-292-30(27183)
బ్ర్హమోవాచ। 3-292-31x(2723)
పుత్ర నైతదిహాశ్చర్యం త్వయి రాజర్షిధర్మణి।
సాధో సద్వృత్త కాకుత్స్థ శృణు చేదం వచో మమ ॥ 3-292-31(27184)
శత్రురేష త్వయా వీర దేవగనధర్వభోగినాం।
యక్షాణాం దానవానాం చ మహర్షీణాం చ పాతితః ॥ 3-292-32(27185)
అవధ్యః సర్వభూతానాం మత్ప్రసాదాత్పురాఽభవత్।
కస్మాచ్చిత్కారణాత్పాపః కంచిత్కాలముపేక్షితః ॥ 3-292-33(27186)
వధార్థమాత్మనస్తేన హృతా సీతా దురాత్మనా।
నలకూబరశాపేన రక్షా చాస్యాః కృతా మయా ॥ 3-292-34(27187)
యది హ్యకామామాసేవేత్స్తరియమన్యామపి ధ్రువం।
శతధాఽస్య ఫలేన్మూర్ధా ఇత్యుక్తః సోభవత్పురా ॥ 3-292-35(27188)
నాత్రశంకా త్వయా కార్యా ప్రతీచ్ఛేమాం మహామతే।
కృతం త్వయా మహత్కార్యం దేవానామమితప్రభ ॥ 3-292-36(27189)
దశరథ ఉవాచ। 3-292-37x(2724)
ప్రీతోస్మి వత్స భద్రం తే పితా దశరథోస్మి తే।
అనుజానామి రాజ్యం చ ప్రశాధి పురుషోత్తమ ॥ 3-292-37(27190)
రామ ఉవాచ। 3-292-38x(2725)
అభివాదయేత్వాం రాజేంద్ర యది త్వం జనకో మమ।
గమిష్యామి పురీం రంయామయోధ్యాం శాసనాత్తవ ॥ 3-292-38(27191)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-292-39x(2726)
తమువాచ పితా భూయః ప్రహృష్టో భరతర్షభ।
గచ్ఛాయోధ్యాం ప్రశాధి త్వంరామ రక్తాంతలోచన।
సంపూర్ణానీహవర్షాణి చతుర్దశ మహాద్యుతే ॥ 3-292-39(27192)
తతో దేవాన్నమస్కృత్య ముహృద్భిరభినందితః।
మహేంద్రఇవ పౌలోంయా భార్యయా స సమేయివాన్ ॥ 3-292-40(27193)
తతో వరం దదౌ తస్మై హ్యవింధ్యాయ పరంతపః।
త్రిజటాం చార్థమానాభ్యాం యోజయామాస రాక్షసీం ॥ 3-292-41(27194)
తమువాచ తతో బ్రహ్మా దేవైః శక్రషురోగమైః।
కౌసల్యామాతరిష్టాంస్తే వరానద్య దదాని కాన్ ॥ 3-292-42(27195)
వవ్రేరామః స్థితిం ధర్మే శత్రుభిశ్చాపరాజయం।
రాక్షసైర్నిహతానాం చ వానరాణాం సముద్భవం ॥ 3-292-43(27196)
తతస్తే బ్రహ్మణా ప్రోక్తే తథేతివచనే తదా।
సముత్తస్థుర్మహారాజ వానరా లబ్ధచేతసః ॥ 3-292-44(27197)
సీతా చాపి మహాభాగా వరం హనుమతే దదౌ।
రామకీర్త్యా సమం పుత్ర జీవితం తే భవిష్యతి ॥ 3-292-45(27198)
దివ్యాస్త్వాముపభోగాశ్చ మత్ప్రసాదకృతాః సదా।
ఉపస్థాస్యంతి హనుమన్నితి స్మ హరిలోచన ॥ 3-292-46(27199)
తతస్తే ప్రేక్షమాణానాం తేపామక్లిష్టకర్మణాం।
అంతర్ధానం యయుర్దేవాః సర్వే శక్రపురోగమాః ॥ 3-292-47(27200)
దృష్ట్వా రామం తు జానక్యా సంగతం శక్రసారథిః।
ఉవాచ పరమప్రీతసుహృన్మధ్య ఇదం వచః ॥ 3-292-48(27201)
దేవగంధర్వయక్షాణాం మానుషాసురభోగినాం।
అపనీతం త్వయా దుఃఖమిదం సత్యపరాక్రమ ॥ 3-292-49(27202)
సదేవాసురగనధర్వా యక్షరాక్షసపన్నగాః।
కథయిష్యంతి లోకాస్త్వాం యావద్భూమిర్ధరిష్యతి ॥ 3-292-50(27203)
ఇత్యేవముక్త్వాఽనుజ్ఞాప్యరామం శస్త్రభృతాంవరం।
సంపూజ్యాపాక్రమత్తేన రథేనాదిత్యవర్చసా ॥ 3-292-51(27204)
తతఃసీతాం పురస్కృత్య రామః సౌమిత్రిణా సహ।
సుగ్రీవప్రముఖైశ్చైవ సహితః సర్వవానరైః ॥ 3-292-52(27205)
విధాయ రక్షాం లంకాయాం విభీషణపురస్కృతః।
సంతతార పునస్తేన సేతునా మకరాలయం ॥ 3-292-53(27206)
పుష్పకేణ విసానన ఖేచరేణ విరాజతా।
కామగేన యథాముఖ్యైరమాత్యైః సంవృతో వసీ ॥ 3-292-54(27207)
తతస్తీరే సముద్రస్యం యత్రశిశ్య స పార్థివః।
తత్రైవోవాస ధర్మాత్మా సహితః సర్వవానరైః ॥ 3-292-55(27208)
అథైనాన్రాఘవః కాలే సమానీయాభిపూజ్య చ।
విసర్జయామాస తదా రత్నైః సంతోష్య సర్వశః ॥ 3-292-56(27209)
గతేషు వానరేంద్రేషు గోపుచ్ఛర్క్షేషు తేషు చ।
సుగ్రీవసహితో రామః కిష్కిందాం పునరాగమత్ ॥ 3-292-57(27210)
విభీషణేనానుగతః సుగ్రీవసహితస్తదా।
పుష్పకేణ విమానేన వైదేహ్యా దర్శయన్వనం ॥ 3-292-58(27211)
కిష్కింధాం తు సమాసాద్యరామః ప్రహరతాంవరః।
అంగదం కృతకర్మాణం యౌవరాజ్యేఽభ్యషేచయత్ ॥ 3-292-59(27212)
తతస్తైరేవ సహితో రామః సౌమిత్రిణా సహ।
యథాగతేన మార్గేణ ప్రయయౌ స్వపురం ప్రతి ॥ 3-292-60(27213)
అయోధ్యాం స సమాసాద్యపురీం రాష్ట్రపతిస్తతః।
భరతాయ హనూమంతం దూతం ప్రాస్థాపయద్ద్రుతం ॥ 3-292-61(27214)
లక్షయిత్వేంగితం సర్వంప్రియం తస్మై నివేద్య వై।
వాయుపుత్రే పునః ప్రాప్తే నందిగ్రామముపావిశత్ ॥ 3-292-62(27215)
సతత్రమలదిగ్ధాంగం భరతం చీరవాససం।
`నందిగ్రామగతంరామః సశత్రుఘ్నం సరాఘవః'।
అగ్రతఃపాదుకే కృత్వా దదర్శాసీనమాసనే ॥ 3-292-63(27216)
సమేత్యభరతేనాథ శత్రుఘ్నేన చ వీర్యవాన్।
రాఘవః సహసౌమిత్రిర్ముముదే భరతర్షభ ॥ 3-292-64(27217)
తతో భరతశత్రుఘ్నౌ సమేతౌ గురుణా తదా।
వైదేహ్యా దర్శనేనోభౌ ప్రహర్షం సమవాపతుః ॥ 3-292-65(27218)
తస్మై తద్భరతో రాజ్యమాగతాయాతిసత్కృతం।
న్యాసం నిర్యాతయామాస యుక్తః పరమయా ముదా ॥ 3-292-66(27219)
తతస్తం వైష్ణవే శూరం నక్షత్రేఽభిజితేఽహని।
వసిష్ఠో వామదేవశ్చ సహితావభ్యషించతాం ॥ 3-292-67(27220)
సోభిషిక్తః కపిశ్రేష్ఠం సుగ్రీవం ససుహృజ్జనం।
విభీషణం చ పౌలస్త్యమన్వజానాద్గృహాన్ప్రతి ॥ 3-292-68(27221)
అభ్యర్చ్య వివిధై రత్నైః ప్రీతియుక్తౌ ముదా యుతౌ।
సమాధాయేతికర్తవ్యం దుఃఖేన విససర్జ హ ॥ 3-292-69(27222)
పుష్పకం చ విమానం తత్పూజయిత్వా స రాఘవః।
ప్రాదాద్వైశ్రవణాయైవ ప్రీత్యా స రఘునందనః ॥ 3-292-70(27223)
తతో దేవర్షిసహితః సరితం గోమతీమను।
శతాశ్వమేధానాజహ్రే జారూథ్యాన్స నిరర్గలాన్ ॥ 3-292-71(27224)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి రామోపాఖ్యానపర్వణి ద్వినవత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః ॥ 292 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-292-3 బ్రిదశాలయః స్వర్గస్తత్స్థాః ॥
3-292-55 యత్ర శిశ్యే పూర్వం సముద్రప్రార్థనార్థం శయనం కృతవాన్ ॥
3-292-62 లక్షయిత్వేంగితైః సర్వైరితి ధ.పాటః ॥
3-292-65 గురుణా రామేణ ॥
3-292-67 వైష్ణవే నక్షత్రేశ్రవణే ॥
3-292-71 జారూథ్యాన్ త్రిగుణదక్షిణానిత్యర్జునమిశ్రః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.